Ochrona ludności i obrona cywilna 2026 – przewodnik dla samorządów

W dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości prawnej roku 2026, właściwa interpretacja przepisów o ochronie ludności staje się fundamentem stabilnego funkcjonowania każdej jednostki samorządu terytorialnego oraz sektora prywatnego. Nasza baza wiedzy powstała jako bezpośrednia odpowiedź na liczne zapytania płynące z urzędów miast, gmin i starostw, które mierzą się z wyzwaniami wdrożenia nowej ustawy.

W tej sekcji zebraliśmy merytoryczne wyjaśnienia oraz praktyczne wskazówki, koncentrując się na  obszarach, które budzą obecnie najwięcej wątpliwości: obowiązek szkoleniowy – precyzujemy, które grupy pracowników i decydentów muszą podnieść kompetencje, w jakich terminach należy zrealizować certyfikowane kursy oraz jakie standardy merytoryczne muszą spełniać programy edukacyjne i sposób rozliczania szkoleń z zakresu OLiOC.

Pytania i odpowiedzi w temacie szkoleń z zakresu ochrona ludności i obrona cywilna

Kto może prowadzić szkolenia dla starostów?

Szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla starostów prowadzi Akademia Pożarnicza (art. 50. 1. Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej)

Dla osób pełniących funkcję terytorialnego  organu ochrony ludności (w tym starostów, wójtów, burmistrzów, prezydentów miast)– szkolenie należy przeprowadzić w ciągu 3 miesięcy od dnia objęcia tej funkcji. Mowa tu o szkoleniu zasadniczym. Szkolenia aktualizujące należy przeprowadzać nie rzadziej niż raz na rok (art. 49. 2. pkt 1 Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej)

Szkolenia aktualizujące dla osób pełniących funkcję terytorialnego organu ochrony ludności (w tym starostów, wójtów, burmistrzów, prezydentów miast) należy przeprowadzać nie rzadziej niż raz na rok (art. 49. 2. pkt 1 Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej)

W przypadku nieobecności starosty lub niemożności wykonywania przez niego funkcji, do zadań wicestarosty należy wykonywanie funkcji, zadań i kompetencji starosty. W celu przygotowania wicestarosty do efektownego wykonywania zadań z uwzględnieniem specyfiki powiatowego szczebla kierowania, rekomendujemy program szkoleniowy dla starosty zgodnie z załącznikiem 4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 lutego 2025 r. w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia. Z punktu widzenia samej ustawy i rozporządzenia wicestarostra realizuje program zgodny z załącznikiem 5 tj. program dla kadry urzędu. 

Szkolenia dla kadry urzędu powinny być prowadzone nie rzadziej niż raz na rok (art. 49. 2. pkt 3 Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej)

Szkolenie dla osób posiadających przydziały mobilizacyjne obrony cywilnej powinno być przeprowadzone w ciągu 6 miesięcy od dnia otrzymania przydziału mobilizacyjnego obrony cywilnej. (art. 49. 2. pkt 4 Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej)

Podział na szkolenia zasadnicze i szkolenia aktualizujące występuje w programach dla: 1) osób pełniących funkcję ministrów, sekretarzy stanu, podsekretarzy stanu i kierowników urzędów centralnych; 2) osób pełniących funkcję wojewodów i marszałków województw; 3) dla osób pełniących funkcję starostów; 4) osób pełniących funkcję wójtów, burmistrzów i prezydentów miast; 5) dla kadry w urzędach obsługujących organy ochrony ludności oraz w innych urzędach, jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego i organach jednostek pomocniczych gminy; 6) dla osób posiadających przydziały mobilizacyjne obrony cywilnej. Szkolenia dla 1) kadry podmiotów ochrony ludności; 2) członków zrzeszeń i przedsiębiorców; 3) ludności ma wskazany jeden zakres programu, nie ma tu podziału na zasadnicze i aktualizujące.  (Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 lutego 2025 r. w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia)

Ustawa konkretnie wskazuje kto jest uprawniony do przeprowadzania szkoleń z obszaru ochrona ludności i obrona cywilna. Dla przykładu: 1) szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla ministrów, sekretarzy stanu i podsekretarzy stanu, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów, marszałków województw i starostów prowadzi Akademia Pożarnicza; 2) Szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), pracowników urzędów administracji publicznej oraz członków i pracowników podmiotów ochrony ludności oraz organów jednostek pomocniczych gminy mogą być prowadzone przez uczelnie służb państwowych podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, szkoły, dla których organem założycielskim jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, ośrodki szkolenia służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych oraz inne uczelnie, związek ochotniczych straży pożarnych, a także przez osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, z którymi kierownik urzędu albo podmiot ochrony ludności zawarł umowę na realizację tych szkoleń. Co ważne, spełnienie wymagań przez prowadzące szkolenia osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposia dające osobowości prawnej, o których mowa w wyżej weryfikuje Akademia Pożarnicza. Bez pozytywnej weryfikacji Akademii Pożarniczej firmy nie mogą prowadzić szkoleń w myśl tej ustawy. Fundacja Volf Camp posiada akredytację Akademii Pożarniczej, więc jest w pełni uprawniona do prowadzenia szkoleń (RW-10/2.0755.96.2025). (art. 50.  1-4 Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej)

To czy firma posiada akredytację Akademii Pożarniczej możesz sprawdzić na kilka sposób 1) poproś firmę o dokument potwierdzający pozytywny wynik przeprowadzonej weryfikacji przez Akademię Pożarniczą; 2) poproś o numer wydanego dokumentu przez Akademię Pożarniczą i skontaktuj się z tą instytucją w celu potwierdzenia; 3) wejdź na stronę Akademii Pożarniczej, tam znajduje się wykaz zweryfikowanych osób fizycznych, prawnych, jednostek nieposiadających osobowości prawnej, które takie szkolenia mogą prowadzić. Uwaga: ta strona może nie uwzględniać firmy, o którą pytasz, ponieważ nie każda firma decyduje się znaleźć na tej liście. Fundacja Volf Camp posiada akredytację Akademii Pożarniczej, więc jest w pełni uprawniona do prowadzenia szkoleń (RW-10/2.0755.96.2025

Zapis ustawy i rozporządzenia jest niejednoznaczny i można go interpretować na dwa sposoby. 1) Tak, szkolenie jest kierowane do wszystkich pracowników urzędu zgodnie z zapisem celu szkolenia i uczestników szkolenia dla programu szkolenia zasadniczego z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla kadry w urzędach obsługujących organy ochrony ludności oraz w innych urzędach, jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego i organach jednostek pomocniczych gminy. Cel szkolenia zasadniczego mówi o przygotowaniu do efektywnej realizacji zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Uczestnikami szkolenia osoby stanowiące zasoby osobowe urzędów.  Szkolenie aktualizujące jest dedykowane dla osób, które przeszły szkolenie zasadnicze. Odnosząc ten zapis do ustawy i art. 49 ust. 2 pkt 3 ,,dla osób wykonujących zadania związane z ochroną ludności i obroną cywilną – nie rzadziej niż raz na rok” można wnioskować, że szkolenia zasadnicze powinna zrealizować cała kadra urzędu, a szkolenia aktualizujące są dedykowane dla grupy, która wykonuje zadania związane z ol i oc.  2) Nie, w przypadku pracowników urzędu gminy obowiązek ich przeszkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej występuje wyłącznie w odniesieniu do tych pracowników, którzy wykonują zadania związane z ochroną ludności lub obroną cywilną. Przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 6.02.2025 r. w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia choć odnoszą się do wszystkich pracowników urzędu gminy, to obowiązek przeszkolenia odnosi się wyłącznie do tych pracowników, którzy zostali wskazani w przepisie art. 49 ust. 2 pkt 3 ustawy z 5.12.2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, tj. „dla osób wykonujących zadania związane z ochroną ludności i obroną cywilną„. Innymi słowy, przeszkolenie pracowników urzędu gminy, którzy nie wykonują zadań związanych z ochroną ludności i obroną cywilną również jest dopuszczalne, ale ma charakter fakultatywny.  PRAKTYKA: Decyzja należy do kierownika urzędu (wójta/burmistrza) lub organu stanowiącego JST (rady gminy). To oni, jako adresaci obowiązku, muszą go zinterpretować i wdrożyć. Będzie to zależało od podejścia do zarządzania ryzykiem i możliwości budżetowych i organizacyjnych. W wariancie 1) zapewnienie, że każdy pracownik zna podstawy, a specjaliści są stale doskonaleni 2) skupienie obowiązkowych środków i czasu wyłącznie na osobach bezpośrednio zaangażowanych.

Zgodnie z ustawą i rozporządzeniem są to szkolenia dla organów jednostek pomocniczych, więc  program zgodny z załącznikiem 5.  ( art. 36 ust. 1 ustawy z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym, ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej; rozporządzenie MSWiA z dnia 6 lutego 2025 r. do ustawy o OLiOC.

Rada sołecka nie jest organem sołectwa, a zatem nie obejmuje jej przepis dotyczący programów szkoleń. W tym miejscu można zadać kolejne pytanie, czy program szkolenia adresowany jest do sołtysa czy zebrania wiejskiego? Na podstawie zapisu  „w (…) organach jednostek pomocniczych gminy”, wnioskuje się, że  szkolenia dedykowane są dla sołtysów, jak i dla zebrania wiejskiego ( art. 10 ust. 1 pkt 15; art. 49 ust. 1 i art. 50 ust. 2 ustawy o OLiOC)

Standardowa stawka VAT za szkolenia wynosi 23%. W przypadku, gdy szkolenie jest finansowane w całości ze środków publicznych, usługa jest zwolniona z VAT.  Zwolnienie z VAT wynika z art. 43 ust. 1 pkt 29 lit. c ustawy o VAT – dotyczy usług kształcenia zawodowego finansowanych w całości ze środków publicznych. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0113 KDIPT1 2.4012.43.2025.2.KT z dnia 28 kwietnia 2025 r. potwierdza, że usługi szkoleniowe, w tym dotyczące ochrony i obrony cywilnej, są traktowane jako usługi kształcenia zawodowego i mogą korzystać ze zwolnienia podatkowego.

Volf Defence jest akredytowanym przez Akademię pożarniczą partnerem szkoleniowym w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej

Specjalizujemy się w przekładaniu skomplikowanych przepisów na praktyczne procedury. Nasze szkolenia skupiają się nie tylko na teorii, ale na realnym przygotowaniu urzędu do sytuacji kryzysowej.

Sprawdź szkolenia

Wybierasz samokształcenie? Tu zebraliśmy najważniejsze źródła wiedzy w zakresie obrony cywilnej.  Sprawdź dokumentację i kształć się w swoim tempie.

Przewijanie do góry